19
ب) منافع عمومى حج
دومين موضوعى كه موجب مىشود به بعد اجتماعى حج توجه شود، بركات و منافع مادى و معنوى حج است كه عموم حاجيان را در بر مىگيرد؛ چنانكه قرآن در ادامه آيه (وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ) (حج: 27) مىفرمايد: (لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ ...)؛ «تا شاهد منافع گوناگون خويش [در اين برنامه حيات بخش] باشند...». (حج: 28)
در اين آيه، منافع به صورت مطلق ذكر شده و به منافع دنيوى يا اخروى مقيد نشده است؛ زيرا منافع بر دو نوع است: نوع اول، منافع دنيوى است كه در همين زندگى دنيا سود مىبخشد، زندگى آدمى را صفا مىدهد و حوائج گوناگون او را برآورده و نواقص مختلف را برطرف مىسازد؛ مانند تجارت، سياست، امارت، تدبير، اقسام رسوم، آداب، سنن، عادات، انواع يارىهاى اجتماعى و غير آن.
نوع دوم، منافع اخروى است كه همان تقرب بهسوى خداست؛ تقربى كه بندگى را مجسم سازد و اثرش در عمل و گفتار آدمى هويدا شود. 1
در حقيقت بهجا آوردن مناسك حج، اگرچه براى كسب رضايت خداست، منافع و بركات آن نصيب عموم مردم هم مىشود، چه آنانى كه در حج حضور دارند و چه