136
6. احاديث كتاب‌هاى وسائل الشيعه و بحارالانوار از چه منابعى گرفته شده‌اند؟
منابع كتاب‌هاى معتبر شيعه چنين‌اند:
الف) «كافى»، نوشته «محمد بن‌يعقوب كلينى» (م 329ه.ق)؛
ب) «من لايحضره الفقيه»، نوشته «شيخ صدوق» (م 381ه .ق)؛
ج) «تهذيب الاحكام»، نوشته «شيخ طوسى» (م 460ه.ق)؛
د) «الاستبصار فيما اختلف فيه الاخبار»، نوشته «شيخ طوسى» (م 460ه.ق).
نويسندگان اين كتاب‌ها، روايات آنها را با سندهاى متصل از نخستين «جوامع شيعى» در سده‌هاى دوم و سوم هجرى گرد آورده‌اند.
«الجامع»، نوشته «احمد بن محمد بن ابى‌نصر بزنطى» (م 221ه.ق) و «المحاسن»، نوشته «احمد بن محمد بن خالد برقى» (م 272ه.ق) و «نوادر الحكمة»، نوشته «محمدبن احمد بن عمران اشعرى» (م 293ه.ق) برخى از اين جوامع‌اند.
افزون بر اينها شاگردان امام‌باقر(ع)، امام‌صادق(ع) و امام‌كاظم(ع) چهارصد رساله كه «اصل» ناميده مى‌شدند، نوشته‌اند كه از مدارك دست اول جوامع حديثى شيعه به شمار مى‌آيند.
بنابراين، كتاب‌هايى مانند «بحارالانوار»، «وسائل الشيعه»، «مستدرك» و...، بر پايه اين كتاب‌ها استوارند. اين كتاب‌ها به «جامع الاصول» نوشته «ابن‌اثير جزرى» يا «كنزالعمال» نوشته «متقى هندى» مى‌مانند كه نخستين منبعشان صحاح ششگانه است. كتاب‌هاى متأخر دسته‌بندى و گردآورى تازه‌اى از كتاب‌هاى پيشين عرضه مى‌كنند.