74 كشورهاى جهان نهادينه شده است و مردم بدون كمترين چشمداشتى در امور مهم همكارى و تعاون دارند، بدان جهت است كه فرهنگ تعاون و مشاركت از دوران تحصيل به متون آموزشى راه يافته و مردم در قالب دهها برنامۀ مشاركتى، آموزش ديده و به اهميّت آن پىبردهاند. بنابراين اگر سازمان حج و زيارت خواهان تقويت اصل تعاون و همكارى در امور حج و زيارت است، بايد بتواند مبانى تعاون و راهكارهاى مشاركت را به خوبى براى زائران در برنامههاى متمركز و غير متمركز تبيين نمايد.
2. بهرهگيرى از كارشناسان رشتۀ تعاون
اگرچه مسئولان حج و زيارت، طى سالهاى متمادى تجربۀ فراوانى در زمينۀ مديريت امور حج و زيارت كسب كردهاند، ولى گسترش فرهنگ تعاون و مشاركت، در هر امرى نيازمند كارشناسان و متخصصان مربوط به خود است؛ چنانكه امام على(ع) مىفرمايد: «در همۀ صنايع و حرفهها از اهلش يارى بجوييد». 1
بديهى است بهرهگيرى از مشاركت تحصيلكنندگان دانشگاهى در رشته تعاون، هم در «ستادهاى» سازمان حج و زيارت و هم در كاروانهاى حج و زيارت، در سمت