108خداست و اين‌كه معبودى جز او نيست، پس آيا شما گردن مى‌نهيد ¹؟ و نيز آيات شريفۀ:

وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلىٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ* فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النّٰارَ الَّتِي وَقُودُهَا النّٰاسُ وَ الْحِجٰارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكٰافِرِينَ ²؛ و اگر در آنچه ما بر بندۀ خود نازل كرديم ترديد داريد، پس يك سوره مانند آن بياوريد و گواهان ³ خود را به‌جز خداوند بخوانيد (و كمك بگيريد)، اگر راستگو هستيد - و اگر اين كار را نكنيد كه هرگز نخواهيد كرد، پس از آتشى كه هيزم (و سوخت \ آتشگيره) آن مردمان و سنگها هستند (و) براى كافران مهيّا گرديده است، بپرهيزيد.

ملاحظۀ دقيق آيات سه‌گانۀ فوق مبرهن مى‌دارد كه سياق آنها، در مسير انشاء حجّت و دليل نيست، بلكه در مسير اعلان حجّت و اعجاز در همۀ قرآن مى‌باشد، آن‌طور كه تأثير آيات گوناگون قرآنى در عقول آماده و دلهايى كه همواره درصدد پذيرش حق بوده‌اند، (متواتراً) نقل شده است.

حال بايد پرسيد:

تأثير آيات قرآنى در دوران جاهليّت تا چه زمانى ادامه يافت، و چگونگى اين تأثير در دوران‌هاى مختلف چگونه بود؟

براى پاسخگويى به اين پرسش لازم است يادآور گرديم با رجوع به تاريخ ملّتها اين واقعيّت را به روشنى مى‌يابيم كه:

هر ملّتى را هويّت و فضايى ويژه است كه مواهب و نيروهاى خلاّقۀ خويش را