229در خواب مشاركت نداشته است. در همۀ فصول آن از «اللّٰه اكبر» تا «لا اله الا اللّٰه» ، نشانۀ اخلاص و والايى معنى و فخامت محتوا ديده مى‌شود و انسان را به سوى مفاهيم برتر از آنچه در انديشۀ بشرى است سوق مى‌دهد. اگر دست تشريع بشرى بخواهد بخشى به آن بيفزايد يا جمله‌اى را با جملۀ ديگر تركيب كند، همچون ريگ در ميان درّ و گوهر شناخته مى‌شود.
بخش نخست اذان، گواهى بر بزرگ‌تر بودن خدا از هر چيز است و اينكه همۀ موجودات جز خدا هر چه هم بزرگ باشند، در برابر او كوچك و نسبت به ارادۀ او تسليم‌اند.
بخش دوم شهادت بر اين است كه خداى سبحان تنها معبود در هستى است و جز او سراب و هيچ است. بخش سوم شهادت به رسالت محمد صلى الله عليه و آله است.
در نهايت اين بخش، اعلان شهادت تبديل مى‌شود به دعوت به نمازى كه خدا واجب ساخته و با نماز، انسان به جهان غيب متصل مى‌شود و خشوع او با عظمت آفريدگار درهم مى‌آميزد. سپس دعوت به فلاح و رستگارى و بهترين عمل است كه نماز بر آن صادق است. در پايان دوباره به آن حقيقت ابدى بر مى‌گردد كه در بخش‌هاى آغازين تصريح شده بود: اللّٰه اكبر، اللّٰه اكبر، لا اله الا اللّٰه، لا اله الا اللّٰه.
حقيقت اذان در حقيقت طرح اصول اعتقادات است و بايد سرچشمۀ آن وحى الهى باشد. از اين‌رو أئمۀ اهل‌بيت عليهم السلام اتفاق دارند كه مشرّع اذان خداى سبحان است، جبرئيل آن را فرود آورده و به رسول خدا صلى الله عليه و آله آموخته، آن حضرت نيز به بلال ياد داده است و در تشريع آن كسى