246كرده، جهت شوسه كردن خيابانهاى آخر شهر، و سد بستن در جلو دريا حمل و نقل مى‌كردند، و امروز كه قريب چهار ماه از آن تاريخ مى‌گذرد، تمام آن كوه از جاى برداشته شده، و در جاى آن طرح خيابانها و خانه‌ها و عماراتى ريخته، مشغول ساختمان آنها هستند، ضرب‌المثل معروف «همم الرجال تقلع الجبال»، ¹ درست در اين مورد به حقيقت رسيده است.

از قرار تحقيقاتى كه شد، اغلب عمارات و خانه‌هاى شهر «بمبئى» متعلق به بلديه ² است، كه خود ساخته و اجاره مى‌دهد، و از خانه‌هاى ملكى اهالى، دو دوازدهم مال‌الاجاره تقريبى يك‌ساله آن را، براى حق آب و روشنائى برق مى‌گيرد.

در شهر «بمبئى» علاوه بر واگونهاى برق كه لاينقطع در حركت هستند، آن قدر درشكۀ كرايه و اتومبيل و گارى باركش رفت و آمد مى‌كنند، كه رفتن از قسمت پياده‌رو يك طرف خيابان به طرف ديگر بسيار خطرناك است، و كمال احتياط و مواظبت لازم دارد، از درشكه‌ها تا نمره دوازده هزار، و از اتومبيلها تا نمره بيست هزار، و از گارى‌ها تا نمره چهل هزار را ما ديديم.

حركت به طرف بصره

امروز سه‌شنبه نوزدهم ربيع‌الاول مطابق «هشتم قوس» چنانچه ذكر شد، موعد حركت به «بصره» بود، لهذا صبح زود با درشكه به طرف اسكلۀ «نمبر 15» ³ رفتيم، «حاج ابوالحسن خادم» هم با اثاثيه توسط گارى رسيد،