234گرفته، موافق آنچه امسال مشاهده نموديم.
از سنۀ 1304 تا اين زمان، كه قريب سى و پنج شش سال مىشود، نه تغييرات اساسى و نه تعميرات مهمى در مسجد به عمل نيامده، بنابراين بايد گفت «كعبۀ» امروزه با همان بناى «عبداللّٰه بن زبير» است، كه قسمت شمالى آن را «حجاج بن يوسف» منهدم، و پس از اخراج و تجزيۀ «حجر اسمعيل» بنا نموده، و وضعيت حاضره «مسجدالحرام» همان وضع و اساس است كه «المهدى خليفه عباسى»، شالوده آنرا ريخته و بنا نموده، و فرزندش «الهادى» آن بنا را به اتمام رسانيده، و «سلطان سليم» و «سلطان مراد عثمانى»، خرابىهاى همان بنا را كه از حريق حاصل شده بود تجديد و تعمير نمودهاند.
كشتى شجاع
چهارشنبه بيست و هشتم صفر مطابق «هيجدهم عقرب»، پس از بيست روز معطلى و توقف در «جده» به شرحى كه گذشت، بالأخره ديروز كشتى موسوم به شجاع، وارد ساحل گرديد، و چون متعلق به همان كمپانى «حجاز نورانى» بود، بليطهاى ما را برده تبديل كردند و بليط «كشتى شجاع» گرفتند، و امروز از اول آفتاب حجاج شروع به گذشتن از گمركخانه و سوار شدن به قايقها، و جاى گرفتن در كشتى نمودند، و هرچند مأمورين گمرك خيلى مزاحمت جهت جلوگيرى از حمل مسكوكات طلا مىكردند، چون ما در عقب همگى و آخر كار حركت كرديم، بدون هيچ صدمه و زحمتى از گمركخانه گذشته، و توسط قايقها به كشتى سوار شديم، و براى سه ساعت به غروب مانده، كشتى صداهاى مهيبى بلند كرده به حركت افتاد، و متدرجاً آثار و علائم شهر «جده» از نظر