163قران و ده شاهى، هر قروش تقريباً پنج شاهى و هر هلاله تقريباً يك شاهى مىشود، و پولهاى ديگر نيز از قبيل «فرانك» و «ريال فرانسه» و «پول هلندى» بهطور تجارى داد و ستد مىشود و عموماً هر پولى كه قدرى سكه آن صاف شده باشد بر نمىدارند و مىگويند «هذا منسوخ»، «هذا بطل» 1.
مدارس مكه
ثانياً: در خصوص معارف، هر چند به واسطۀ تعطيلى مدارس در ماه ذىالحجه نتوانستم گردش در مدارس بكنم، لكن موافق تحقيقاتى كه از «عبدالغنى» پسر «محيىالدين» و دو نفر ديگر از معلمين و نظامنامهها و پروگرامهائى كه «عبدالغنى» نشان داد، در «مكۀ معظمه» ده باب مكتب ابتدائى چهار ساله، و پنج باب مكتب ثانوى (متوسطه) و يك باب مدرسۀ راقيه است، مدرسۀ اخيره به جاى «دارالفنون» ما است، و پروگرام 2 آنها عموماً حساب و جغرافى و نحو و صرف و فقه و تفسير است، و در مدرسۀ راقيه، 3 تحصيل زبان انگليسى نيز مىشود، و تحصيلات ديگر از رياضيات و علوم طبيعى و غيره ابداً در كار نيست، و اين پروگرام براى امروزۀ «جزيرةالعرب» بسيار مناسب و كافى به نظر مىآيند، و تمام مكتبهاى ابتدائى و ثانوى مجانى، و خرج آن با حكومت است، و فقط در مدرسۀ راقيه شهريه مىگيرند، اين ايام دو روزنامه در «مكه» با صفحه بزرگ منتشر مىشود، يكى «الفلاح» ديگرى «القبله» كه هر شماره را دو هلاله يا صد دينار ما مىفروشند، و نسبت به قيمت جرائد ايران خيلى