342جدال در اين آيه و مشابه آن،مانند: هٰا أَنْتُمْ هٰؤُلاٰءِ جٰادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا فَمَنْ يُجٰادِلُ اللّٰهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلاً ¹به معناى نوعى گفتگو و مشاجرۀ لفظى به منظور حمايت و دفاع متعصّبانه و كوركورانه آمده است.و به همين دليل مورد نهى واقع شده و پيامبران،و نيز همۀ مردم،از اين شيوه سخن گفتن،ممنوع شده‌اند.

منع از جدال در چنين مواردى،به خاطر آن است كه هدف و انگيزۀ نادرست و ناشايست دارد.مخاصمه و مشاجره كردن با مردم با ايمان و يا بى‌تقصير،به خاطر كسانى كه خود به خويشتن ظلم مى‌كنند و راه ناصواب مى‌پيمايند،كارى است بيهوده،بلكه نادرست و ظلمى است مضاعف.

2-وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ يُجٰادِلُ فِي اللّٰهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لاٰ هُدىً وَ لاٰ كِتٰابٍ مُنِيرٍ ²

«برخى از مردم،بدون آن كه اطلاع و علمى داشته باشند و يا از راه صحيح و كتاب روشنگرى پيروى نمايند،دربارۀ خدا به جدال مى‌پردازند.»

در اين آيه،جدال از آن جهت مورد نكوهش قرار گرفته است كه منشأ آن جهل و عدم استناد به منبع قابل اطمينان (وَ لاٰ هُدىً وَ لاٰ كِتٰابٍ مُنِيرٍ) بوده است.بى‌شك،هر نوع مشاجره و مخاصمه و بحث و جدلى كه از روى بى‌اطّلاعى و نادانى و بدون در دست داشتن دليل و مدرك معتبر باشد،مردود و محكوم مى‌باشد.مشابه اين آيه است آياتى چون:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ يُجٰادِلُ فِي اللّٰهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطٰانٍ مَرِيدٍ ³

«از ميان مردم كسانى هستند كه بدون علم دربارۀ خدا به جدال مى‌پردازند و از هر شيطان طغيانگر پيروى مى‌كنند.»

وَ إِنَّ الشَّيٰاطِينَ لَيُوحُونَ إِلىٰ أَوْلِيٰائِهِمْ لِيُجٰادِلُوكُمْ. ⁴