154
ب:تاريخ مذهب شافعى
ظهور مذهب شافعى نخست در مصر بود.در آنجا،اين مذهب با استقبال روبرو گشت.پس از مصر،اين مذهب بر عراق.شهرهاى خراسان،توران،شام و يمن چيره گشت و به ماوراءالنهر،بلاد فارس،حجاز و برخى از قسمت‌هاى هند راه يافت و پس از سال 300 ه.ق.اين مذهب كم و بيش در اندلس و آفريقا هم ديده شد.
تا پيش از آمدن شافعى به مصر،مذهب مردم مصر،حنفى و مالكى بود.پس از استيلاى خلفاى فاطمى و رونق فقه اهل‌البيت،مذهب شافعى همچون ديگر مذاهب اهل سنت از رواج باز ايستاد تا اين كه صلاح‌الدين ايوبى به اين استيلا خاتمه داد.پس از اين مصردوباره شاهدرواج مذهب‌شافعى‌گرديد.دولت‌ايوبيان،بيش‌از همۀ مذاهب چهارگانه،به مذهب شافعى توجه نشان داد و شغل قضا را به اين مذهب كه مذهب رسمى دولت بود،مختص كرد.با روى كارآمدن دولت بحرى ترك هم توجه به مذهب شافعى ادامه يافت تا آن كه ظاهر بيبرس منصب قضا را به همه مذاهب چهارگانه تعميم داد هرچند كه قلمرو قضايى ديگر مذاهب غير شافعى از شهرهاى قاهره و فسطاط فراتر نرفت.
شيخ الازهر تا سال 1287 ه.ق.از ميان فقيهان شافعى برگزيده شد.
شام از قرن چهارم در قلمرو مذهب شافعى قرار گرفت.
ويژگى‌هاى فقهى مذهب شافعى
1-«سنت»تفصيل دهنده قرآن است.
2-نسخ كتاب به سنت،هرچند هم اخبار متواتر برآن باشد،پذيرفتنى نيست.
3-اجماع پس از كتاب و سنت،حجت شمرده مى‌شود.
4-«اقوال صحابه»حجتى بر احكام الهى بوده و بر قياس مقدم است.
5-«اجتهاد به رأى»بى‌آن كه نصى از كتاب و سنت به عنوان مقيس‌عليه وجود داشته باشد،ممنوع است و به اين نوع اجتهاد،استحسان گفته شده و از زمرۀ منابع فقهى در نزد حنفى‌هاست.
6-«مصالح مرسله»يعنى تقنين بر اساس مصلحت امت،آن چنان كه مالكيان