261طبيعى در اين نقطه كمتر به چشم مى‌خورد.
نيروهاى قريش، عصر روز پنجشنبه، پنجم شوال سال سوم هجرى، در دامنۀ كوه احد پياده شدند. پيامبر صلى الله عليه و آله همان روز و شب جمعه را در مدينه ماند و روز جمعه شوراى نظامى تشكيل داد، و در مورد شكل دفاع، از افسران و دورانديشان نظر خواست.
مشورت در شيوۀ دفاع
پيامبر صلى الله عليه و آله از جانب خدا مأمور است كه در مسائل نظامى و نظاير آن با ياران خود مشورت كند، و نظر آنها را در تصميمات خود دخالت دهد تا از طريق اين عمل، سرمشق بزرگى به پيروان خود بدهد؛ و روح دموكراسى و حق‌طلبى و واقع‌بينى را در ياران خود پديد آورد. آيا پيامبر صلى الله عليه و آله در اين مشورت‌ها سودى مى‌بُرد يا نه؟، آيا از افكار آنها بهره‌مند مى‌شد يا نه؛؟ پاسخ اين سؤال را دانشمندان و استوانه‌هاى علم كلام گفته‌اند و خوانندگان گرامى بايد در اين قسمت به نوشته‌هاى علماى عقايد و مذاهب مراجعه كنند. 1
اين شوراها راه و روش زنده‌اى است، كه از پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله به يادگار مانده است. روش او به قدرى آموزنده و مؤثر بود، كه خلفاى اسلام پس از فوت پيامبر صلى الله عليه و آله از شيوۀ او پيروى مى‌كردند، و از افكار بلند امير مؤمنان عليه السلام در امور نظامى و مشكلات اجتماعى استقبال كامل به عمل مى‌آوردند. 2
شوراى نظامى
پيامبر صلى الله عليه و آله در انجمن بزرگى كه افسران و سربازان دلير ارتش اسلام در آنجا گرد آمده بودند؛ با نداى رسا فرمود: «اُشيروا إلَيَّ»، يعنى: افسران و سربازان نظرات خود را در طرز دفاع از حريم آئين يكتاپرستى كه از ناحيۀ ارتش قريش تهديد