183بما أجاب قال: فتضاحك محمد من ذلك، فقال أبوالحسن: أتعجب من سنة رسول الله و تستهزئ ان رسول الله كشف ظلاله فى احرامه و مضى تحت الظلال و هو محرم ان أحكام الله لاتقاس من قاس بعضها على بعض فقد ضل عن سواء السبيل. 1
پيدايش شبهات كلامى
محروم شدن جامعه از امامت، سبب پيدايش شبهات بسيار ومباحث جدلى كلامى گرديد و بسيارى آن‌ها بى پاسخ ماند. انحراف اعتقادى در زمان امويان آغاز گرديد.
سلاطين با اقدام‌هاى فوق توانستند جامعه را از حضورائمه محروم و زمينه را براى پيدايش شبهات بسيار كلامى فراهم سازند.درپى تلاش آن‌ها انحراف‌هاى اعتقادى بسيار عميق درجامعه پديدآمد وانديشه‌هاى: جبر، تفويض، ارجاء، تشبيه، تجسيم، تناسخ و حتى الحاد گسترش يافت و مسلمانان به فرقه‌هاى: مجبره، مفوضه، مرجئه، مجسمه، مشبهه و... تقسيم شدند.
چنان كه عقيده ارجاء درپى اعتراض شيعيان و خوارج به بنى اميه پديد آمد كه رفتار و حاكمان آن‌ها را منطبق با موازين اسلام نمى‌دانستند. آن‌ها اين انديشه را به وجود آوردند كه نخست همه چيز از جانب خداوند تعيين شده و هيچ كس قادر بر تغييرآن نيست. دوم آنكه اگركسى ايمان داشته باشد، گناهان براى اوضررندارد 2 و معاويه چون ايمان دارد پس گرچه مرتكب گناه شود اما به او ضرر نمى‌رساند. بحث عدالت صحابه و تبرئه طلحه و زبيردرجنك جمل و تبرئه معاويه و اجتهاد او درجنگ صفين همه در اجراى انديشه وسياست امويان پديد آمدند.