72طى مراحل بالاى عرفانى، در سايهسار حج و زيارت خانه حق، سريع تر و بهتر تحقّق يافته و انسان به كمال نهايى خود نزديك تر مىشود. اين سعادت ورستگارى بزرگى است كه نصيب بندگان خاص و ميهمانان درگاه الهى مىگردد. امام رضا (ع) مىفرمايد: «علّة الحج الوفادة الي الله و طلب الزيادة ...» ؛«علت حج، وارد شدن بر خدا و طلب كردن زيادت (كمال) است 1».
شخصى از امام باقر (ع) پرسيد: چرا به حج، «حج» گفته مىشود؛ فرمود: «حج فلاناى افلح فلان 2»؛ «فلانى حج كرد، يعنى رستگار شد». امام صادق (ع) فرموده است: «... فهو شعبة من رضوانِه وطريقٌ يودّي الي غفرانه منصوبً علي استواء الكمال و مجتمع العظمة والجلال» ؛ «]حج [شعبهاى از رضاى الهى و راهى به سوى آمرزش خدايى است كه بر راستاى كمال و كانون عظمت وجلال استوار شده است 3». حكيم متأله رفيعى قزوينى، قربانى را ذبح نفس، مىداند و شخص از ذبح نفس، به مقام كمال انسانيت مىرسد و اهليت قرب پيدا مىكند 4. از ديدگاه عارف كامل ميرزا جواد ملكى تبريزى، انسان با تدّبر و تأمّل درمناسك حجّ، به عظمت لطف خداى تعالى؛ بلكه به محبت او براى عنايتى كه به مؤمنان دارد، پى خواهد برد و منتهاى عنايت براى كشانيدن بندگان به درگاه خويش و دعوت آنان به قرب وجوار خدا را خواهد فهميد. ...] تمامى مناسك واعمال حج [ پلههايى براى ترقى و بالا رفتن از عالم ملك به عوالم ملكوت، جبروت و لاهوت است 5....