61
يك. توحيد و شناخت خدا (سير اعتقادى)
يكى از حكمتها و فلسفههاى مهم «حج» توحيد و معرفةالله است؛ يعنى، حجگزاران در اين سفر مهم، شناخت وعلم خود را دربارۀ صفات و اسماى الهى فزونى مىبخشند و با دقّت و انديشه در اعمال و اركان حج و آيات بينات بى شمار، هر چه بيشتر با او آشنا مىشوند و بر علم و يقين خود نسبت به آفريدگار شان مىافزايند.
«توحيد» درحج تجسّم يافته و آغاز تا انجامش، نمونهاى از يكتاپرستى و طرد شرك است. يكايك مناسك حج و تعبّد و فروتنى محض در برابر معبود، نشانى از يگانگى خدا و علامتى بر قدرت و عظمت بىكران او و دريچهاى به شناخت آن وجود بى همتا است؛ چنان كه صاحب المراقبات مىگويد: اين عبادات و اعمال مناسك حج، باعث شناخت نفس مىشود كه شناخت پروردگار را دربر دارد.
«كعبه معظمه» خانه خدا، كانون توحيد و آيتى براى شناخت خداوند است. مقام ابراهيم، صفا و مروه، عرفات، منا و ... هر كدام نشانه و علامتى براى شناخت معبود واقعى و اعمال و مناسك حج، اعلام نداى بندگى و توحيد است. حكيم متألّه رفيعى قزوينى گفته است: بدان كه حاج در اعمال گذشته در عرفات و مشعر طلب منفعت مىكند و آن نهايت مرتبه توحيد و خداشناسى و نزديك شدن به خدا و گذشتن از ماسوى الله و فناء فى الله است و توجّه كامل به درگاه ربوبى و ارتباط و انقطاع تام به مقام احديت كبرى است. 1
امام صادق (ع)، اقرار به وحدانيت خدا و تقرّب به سوى او را، يكى از بايستههاى حضور در عرفات مىداند: «و اعترف بالخطايا بالعرفات وجدّد