35حاضران در مناسك و در كنار كعبه از هدايت‌هاى آن بهره گيرند؛ بلكه عموم جهانيان در اين طرح مورد نظر هستند.

- همه مردم دراين سرزمين از قيود سياسى و مرزهاى دست ساز بشرآزادند و تنها بنده خدايند؛ چون كعبه ملك كسى نيست وخانه عتيق است.

- قوام بخشى به عموم مردم (كه مرحله‌اى فراتر از هدايت است) جلوۀ ديگر اين مجموعه است.

- حضور توانمندان، نمايشگر ثروت و امكانات و حضور ديگران موجب انتقال ثروت و اطلاع از وضعيت بخش‌هاى مختلف جامعه است.

- حج ذكر خدا است؛ ولى تنها يك خلسۀ معنوى و فرو رفتن در حصار آن نيست؛ بلكه دنياى مردم نيز در آنجا مطرح است. اقتصاد در كنار سياست، سياست در كنار عبادت و... حضور دارند.

درنقاط مختلف، اجتماعات مهمى وجود دارد. هندوها در كنار رود گنگ و... ولى اينها عموماً يك بعدى است. گذشته از اينكه برخى نيز آثار مخربى دارد. ما هر طرحى كه در اندازيم، باز طرحى انسانى است كه اگر به چند جهت هم توجه داشته باشيم از جهات ديگر غافل خواهيم بود، ولى خداوند همه چيز را با هم ديده و طراحى كرده است: «هوالعليم الحكيم».

با توجه به اين جهره، در بخش بعدى به توضيح اسراركلى و گوناگون حج مى‌پردازيم.