249آنجا قربانى شود. ¹

از امام رضا (ع) حكايت شده است: «جبرئيل به ابراهيم (ع) گفت: هر چه مى‌خواهى از پروردگارت تمنا كن و ابراهيم در درون آرزو كرد كه خدا به جاى فرزندش اسماعيل (كه مامور قربانى او بود) گوسفندى قرار دهد تا تاوان اسماعيل گردد و مامور قربانى آن شود، و خدا آرزوى او را برآورده كرد» ². در اينجا به بخشى از اسرار «منا» اشاره مى‌شود:

يك. هماهنگى و همسانى مردم

در آيات قرآن دستور داده شده كه بعد از توقف در مشعر، همچون ديگر مردم كوچ نموده و به سوى منا حركت كنيد. آرى با مردم و همراه مردم بودن در طى مسير الهى نيكو است، و حركت دسته جمعى حاجيان از مشعر به منا، تجلى اين همنوايى الهى است.

آيت‌الله طالقانى در مورد مى‌نويسد: «تا من‌ها و ماها، به صورت يك رود خروشان روان مى‌گردند و چون آب روان، از آلودگى‌ها و رسوبات گناه و آثار جاهليت پاك و پاك‌تر مى‌گردند، تامجذوب دو صفت خاص غفور و رحيم شوند ³»؛ ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفٰاضَ النّٰاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ فَإِذٰا قَضَيْتُمْ مَنٰاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ ؛

«سپس از جايى كه مردم روانه مى‌شوند ]به سوى منا[ روانه