110كه اثر پاى ابراهيم عليه السلام بر آن نمايان است يا تمامى حرم مكه يا همهى مواقف حج است؟ در اين زمينه مفسران بسيار گفتگو كردهاند، ليكن در روايتى از امام صادق عليه السلام كه در كتاب كافى نقل شده، به همان احتمال اول اشاره شده است «مقام ابراهيم حيث قام على الحجر فأثّرت فيه قدماه...». 1
واژهى «كفر» در اصل به معناى پوشانيدن است و از نظر اصطلاح دينى معناى وسيعى دارد كه شامل هر گونه مخالفتى با حق، چه در مرحلهى اصولى و چه در مرحلهى دستورات فرعى را در بر مىگيرد. از اين رو، در مورد رباخواران در سورهى بقره آيهى 275 و همچنين در بارهى ساحران در آيهى 102 تعبير به كفر شده كه منظور كفر عملى است.
گفتنى است كه اگر كسى منكر وجوب حج شود، كفر اعتقادى است. امام كاظم عليه السلام در پاسخ اين سؤال كه آيا اگر كسى حج به جا نياورد، كافر است؟ فرمود: «لا ولكن من قال ليس هذا هكذا، فقد كفر». 2
نكتهها
1. عظمت بيت الهى
تعبير «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّٰاسِ» دلالت بر عظمت بيت الهى مىكند. زيرا واضع آن خداوند متعال است و اولين معبدى است كه براى عموم مردم بنا شده است.
2. تساوى مردم در خانه خدا
از اين واژه «للنّاس» بر مىآيد كه همه مردم در استفاده از آن مساوى هستند و هيچ كس بر ديگرى امتياز ندارد و هيچ انسانى حق ندارد مزاحم ديگرى شود.