47تا اين چراغ در دل انسان روشن نشده و قدرت تشخيص حق و باطل، ايمان و كفر، واجب و حرام را ندارد، تكليفى به عهدۀ او نيست.

قرآن كريم كسى را كه به بلوغ عقلى نرسيده، مستضعف مى‌نامد ¹. امام باقر عليه السلام دربارۀ ويژگيهاى مستضعف عقلى فرمود:

مستضعف كسى است كه توان تشخيص كفر و ايمان را ندارد تا كفر ورزد يا ايمان آورد. آنان كودكان نورس هستند، هر مرد و زنى كه در خرد مانند كودك باشد، قلم تكليف بر او جارى نيست ².

علم

علاوه بر بلوغ جسمى و عقلى، شناخت احكام الهى نيز از شرايط قطعى تكليف است. تا انسان، حكمى را نداند، نسبت به آن تكليفى ندارد. اين بدان معنا نيست كه انسان مى‌تواند به بهانۀ ندانستن مسأله، به تكليف خود عمل نكند. از امام صادق عليه السلام روايت شده است:

خداوند روز قيامت از كسى كه به تكليف خود عمل نكرده، مى‌پرسد: آيا تكليف خود را مى‌دانستى؟ اگر بگويد: مى‌دانستم، به او خطاب مى‌شود: چرا به آن عمل نكردى، اگر بگويد: نمى‌دانستم، به او خطاب مى‌شود: چرا ياد نگرفتى تا عمل كنى؟ ³شرط بودن معرفت براى تكليف، بدين معناست كه اگر انسان به تكليف خود توجه نداشته، يا شرايط زندگى او بگونه‌اى است كه راهى براى دانستن او وجود ندارد، تكليفش ساقط است.