441
تسامح در عدد بيعت‌كنندگان
علماى اهل سنت بيعت را يكى از اسباب مشروعيت حكومت امام مى‌دانند و ظاهر كلامشان اين است كه مشروعيّت از جانب بيعت تمام افراد جامعه يا تمام اهل حل‌وعقد حاصل مى‌گردد. اما با پى‌گيرى آراى آنان به اين نتيجه خواهيم رسيد كه مشروعيت حكومت امام بيعت كلّ لازم نيست، بلكه حتّى دو يا يك نفر هم اگر بيعت كنند، اين مشروعيّت حاصل خواهد شد.
1 - قاضى عبدالرحمن ايجى شافعى (متوفاى 757 ه) مى‌گويد:
«امامت ثابت مى‌شود به بيعت اهل حلّ‌وعقد، بر خلاف نظر شيعه. بنابراين، ديگر احتياجى به اجماع نيست، زيرا دليل عقلى يا سمعى بر آن اقامه نشده است، بلكه بيعت يك يا دو نفر از اهل حلّ و عقد كافى است.» 1
2 - مى‌رسيد شريف جرجانى نيز همين نظريه را در شرح عبارت فوق قبول كرده است. 2
3 - عبدالقاهر بغدادى از ابوالحسن اشعرى (متوفاى 330 ه) نقل مى‌كند:
«امامت ثابت مى‌شود براى هركس كه صلاحيت آن‌را داشته باشد، حتى با بيعت يك نفر از اهل اجتهاد و ورع؛ در اين صورت بر ديگران واجب است كه از وى اطاعت كنند... .» 3
4 - ابوالحسن ماوردى مى‌گويد:
«عالمان در عدد كسانى كه با بيعت آنان امامت ثابت مى‌گردد اختلاف كرده‌اند:
گروهى معتقدند كه امامت تنها با بيعت همۀ اهل حلّ و عقد از هر شهرى منعقد مى‌شود، تا رضايت عمومى براى حاكم حاصل گردد. دسته‌اى ديگر معتقدند كه امامت به بيعت پنج نفر منعقد و ثابت مى‌گردد؛ يك نفر بيعت كند و چهار نفر ديگر به بيعت با او راضى باشند.
اين گروه به دو دليل استدلال كرده‌اند: يكى اين‌كه: امامت و خلافت ابوبكر با بيعت پنج