247شده، يا آن‌كه حكم نماز تغيير پيدا كرده و اتمام تبديل به قصر شده است؟ پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: من فراموش نكرده‌ام و نماز چهار ركعتى نيز حكمش تبديل به قصر نشده است.

آن‌گاه از مردم سؤال كرد: آيا حرف ذواليدين صحيح است؟ همه گفتند: آرى. پيامبر صلى الله عليه و آله برخواست و بقيۀ نماز را تدارك كرد و پس از سلام نماز سجدۀ سهو به‌جاى آورد. ¹

اين حديث از جهاتى قابل مناقشه است:

1 - از حديث استفاده مى‌شود كه ابوهريره در نماز پيامبر صلى الله عليه و آله حاضر بوده و مشاهده كرده كه ذواليدين موضوع سهو پيامبر صلى الله عليه و آله را به آن‌حضرت گوشزد كرده است، درحالى‌كه ذواليدين در حديث همان ذوالشمالين است كه بنابر نقل مورخان در جنگ بدر به شهادت رسيده است. ² و اين، پنج سال قبل از اسلام ابوهريره است. حال چگونه ابوهريره ادعاى ديدن ذواليدين را دارد با اين‌كه اين مقدار فاصله زمانى وجود دارد؟

و امّا اين‌كه ذواليدين ذوالشمالين است كه در جنگ بدر به شهادت رسيد عدۀ زيادى از علماى اهل سنت به آن اشاره كرده‌اند، از قبيل: مالك، ³ نسائى، ⁴ دارمى ⁵ و ديگران.

2 - ظاهر روايت آن است كه پيامبر صلى الله عليه و آله و مسلمانان صورت نماز را بر هم زده و باز به مسجد بازگشته و بقيۀ نماز را دنبال كرده‌اند، درحالى‌كه از مبطلات قطعى نماز برهم‌خوردن صورت آن است.

ابن‌رشد مى‌گويد: «اجماع است بر اين‌كه نمازگزار اگر به غير قبله منصرف شود از نماز خارج شده است.» ⁶