190 وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ يَنْفَعُكَ وَ لاٰ يَضُرُّكَ ¹

إِنْ تَدْعُوهُمْ لاٰ يَسْمَعُوا دُعٰاءَكُمْ ²

وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مَنْ لاٰ يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلىٰ يَوْمِ الْقِيٰامَةِ ³

ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبٰادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دٰاخِرِينَ ⁴

جواب:

مقصود از دعا در مجموع اين آيات مطلق دعا و خواستن نيست؛ بلكه دعا و نداى خاصّى است كه با قصدِ آن معنا مرادف با معناى عبادت مى‌شود و آن معناى الوهيت و يا ربوبيّت است. به‌علاوه اين كه مجموع اين آيات مربوط به بت‌پرستانى است كه گمان مى‌كردند بت‌هايشان (يا آن موجوداتى كه اين بت‌ها رمز آنهاست) برخى از شئون تدبير را مالك‌اند. لذا براى آنها استقلال در فعل و تصرف قائل بودند. پر واضح است كه هر نوع تواضع براى كسى و درخواست از كسى غير از خداوند با اين اعتقاد عبادت او محسوب شده و شرك است. اين قيد به خوبى از برخى آيات ديگر استفاده مى‌شود؛ از جمله:

فَمٰا أَغْنَتْ عَنْهُمْ آلِهَتُهُمُ الَّتِي يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ؛ ⁵«و غير از خدا همۀ خدايان باطلى را كه مى‌پرستيدند هيچ رفع هلاكت از آنان ننمود.»

وَ لاٰ يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفٰاعَةَ؛ ⁶«و غير خداى يكتا كه به خدايى مى‌خوانند قادر بر شفاعت كسى نيستند.»