142قرآن در ظاهر رجوع بصر را به يعقوب، مستند به ارادۀ يوسف عليه السلام مى‌داند، ولى اين فعل ناشى از اراده و قدرت و مشيت الهى است.

هم چنين خداوند متعال به حضرت موسى عليه السلام امر مى‌كند تا عصايش را به سنگ بزند تا از آن آب بجوشد؛ آن جا كه مى‌فرمايد: فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصٰاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتٰا عَشْرَةَ عَيْناً؛ ¹«ما به او دستور داديم كه عصاى خود را بر سنگ زن پس دوازده چشمۀ آب از آن سنگ بيرون آمد.»

خداوند متعال در جايى ديگر اين سلطۀ غيبى را براى يكى از نزديكان و حاشيه نشينان حضرت سليمان عليه السلام ثابت مى‌نمايد؛ آن جا كه مى‌فرمايد: قٰالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتٰابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمّٰا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قٰالَ هٰذٰا مِنْ فَضْلِ رَبِّي؛ ²«و آن كس كه به علم كتاب دانا بود گفت: من پيش از آن كه چشم برهم زنى تخت را به اينجا آورم. چون سليمان سرير را نزد خود مشاهده كرد؛ گفت: اين توانايى از فضل خداى من است.»

آيات در اين زمينه بسيار است. حال اگر كسى معتقد به سلطۀ غيبى براى كسى شد، نه به صورت مستقل بلكه به اذن و مشيت الهى، اگر چه آن شخص در عالم برزخ باشد، از جانب شرك مشكلى در عقيده‌اش پديد نيامده است.

2 - تأثير مرگ در تحقق مفهوم شرك

محمّد بن عبدالوهاب در بحث توسل به انبيا و اوليا مى‌گويد:

«اين امر در دنيا و آخرت جايز است، ولى بعد از وفات آنان جايز نيست.» ³

ابن قيم جوزيه مى‌گويد: «از انواع شرك حاجت خواستن از اموات و استعانت از آنان و توجه به آنان است و اين، اصل و اساس شرك در عالم است...». ⁴