84به تدريج خانههايى ساخته شد. 1
در زمان «معتضد» و «مقتدر عباسى»، قسمتهاى كوچكى به بخشهاى شمالى و غربى مسجد افزوده شد. از آن جمله محل «دارالندوه» بود كه از زمان قُصَىّ بن كلاب در جاهليت براى مشاوره قريش درباره كارهاى مهم، در كنار مسجد الحرام ساخته شده بود. قرار بر آن بود تا تنها قريشيانى كه چهل سال از عمرشان گذشته است، به اين مجلس مشورتى وارد شوند. اين محل تا اواخر قرن سوم هجرى برپا بود و زمانى كه خلفا به حج مىآمدند، در آنجا اقامت مىكردند.
در اين زمان، به بناى دارالندوه بىتوجهى شد و رو به تخريب بود. هرگاه باران مىآمد، گِل و لاى آن به مسجد الحرام سرازير مىشد. اين امر سبب شكايت امير مكه به معتضد عباسى (خلافت از 289 279) شد و وى از خليفه خواست تا اجازه دهد آنجا را به مسجد بيفزايد يا به محلّى براى اقامت حجاج تبديل كند. متعضد اين طرح را پذيرفت و دستورش را صادر كرد. اين افزايش در سال 281 هجرى صورت گرفت.
مقتدر (خلافت از 320 295) نيز در سمت باب ابراهيم، محدودهاى را به مسجد افزود. در دوران مستنصر بالله عباسى (623-640) كوششهاى زيادى براى بازسازى و نوسازى برخى از بناها صورت گرفت. يادگار اين تجديد بناها، كتيبههاى متعددى است كه از اين خليفه در جاىهاى چندى وجود دارد. از آن جمله براى تجديد بناى كف مطاف، كتيبهاى از اين خليفه در موزه حرم نگهدارى مىشود. همچنين براى