73است و درِ ديگر در برابر آن در سمت غربى بود. ابن زبير قدرى نيز بر ارتفاع كعبه افزود و آن را تا بيست و هفت ذرع رسانيد. ديواره حجر اسماعيل را نيز مدور نكرده و ناودانى براى كعبه قرار داد تا آب باران داخل حجر بريزد.
از زمان ابن زبير اين رسم باب شد كه به هنگام ترميم كعبه، يك ديوار چوبى بزرگ در اطراف آن نصب مىكردند تا طواف گزاران، خارج از آن ديوار طواف كنند و ناظر تجديد بنا يا ترميم كعبه نباشند.
در سال 73 شهر مكه به دست حَجّاج بن يوسف ثقفى افتاد و عبدالله بن زبير به قتل رسيد. حَجّاج با نوشتن نامهاى به عبدالملك مروان، خليفه وقت، از وى خواست تا اجازه دهد كعبه را به شكل قبلى خود در آورد و افزوده ابن زبير را كم كند. عبدالملك اجازه داد تا كعبه به همان صورت گذشته، كه از پيش از بعثت ساخته شده بود، تنها داراى يك در باشد و آن مقدار از حجر اسماعيل كه داخل كعبه شده بود، دوباره بر حِجْر افزوده شود. نوشتهاند كه بعدها عبدالملك از اين دستور خود پشيمان شد؛ چرا كه گفته مىشد عبدالله بن زبير بر اساس روايتى از رسول خدا(ص) آن تغييرات را ايجاد كرده بود. در اين تغيير، تمامى آنچه را كه ابن زبير عوض كرده بود، به حالت اوّل برگشت.
سالها بعد، منصور عباسى در انديشه بازسازى آن بر اساس بناى ابنزبير بود كه مالك ابن انس او را از آن نهى كرد و گفت: نبايد او با اين اقدام خود كارى كند كه كعبه ملعبه دست ملوك و اميران بعدى قرار گيرد؛ به طورى كه هر روز كسى از آن كم كند و يا بر آن بيفزايد و هيبت آن را از بين ببرد.
مصالح مورد استفاده در بناى كعبه، سنگهاى سياهى است كه از كوههاى اطراف مىآوردند. به همين دليل بناى آن بسيار مستحكم و استوار است.
بعدها بازسازى كعبه در حدّ ترميم و تعمير ادامه يافت. در سال 804 سلطان
ابوالنصر قايتباى داخل كعبه را تعمير كرده و اين مطلب را در كتيبهاى كه در حرم بوده، نوشته است. 1 گاه به صورت مختصر ديوارهها و گاه سقف تعمير مىگرديد. براى مثال در سال 959 خللى در سقف كعبه پديد آمد كه تعمير گرديد. 2 چنان كه در سال 1020 بخشى از ديوارههاى كعبه تعمير شد. 3