30

شهر مكه و موقعيّت جغرافيايى آن

مهم‌ترين شهر و مقدّس‌ترين نقطه حجاز، بلكه كره خاكى، شهرِ مكه است. اين

شهر در فاصله هشتاد كيلومترى شرق درياى سرخ واقع است. شهر مكه در طول 40 درجه و 9 دقيقه و عرض 31 درجه و 28 دقيقه خط استوا قرار گرفته و 330 متر از سطح دريا بلندى دارد.

فلسفه پيدايش اين شهر كه به نام «امّ‌القرى» نيز شناخته مى‌شده، به دو جهت است: نخست مركزيت عبادى و دوم تجارى. اين شهر، در قرآن «بكّه» هم ناميده شده است. ¹ در برخى از روايات، مكّه نام حرم و بكّه نام مكان كعبه دانسته شده است. ² در برخى نقلها «بكه» به معناى بكاء مردم در آن ³ و در بعضى ديگر «يَبُكُّ النّاسُ بَعْضُهُم بَعْضاً» به معناى مزاحم شدن برخى بر برخى ديگر و در واقع ازدحام معنا شده است.

درباره نام‌گذارى آن به «مكه»، اقوال مختلفى نقل شده است؛ از آن جمله گفته‌اند: مكه در اصل تركيبى از « مك » و « رب » بوده. مك به معناى «بيت» است و مكه يعنى بيت‌الرب يا بيت‌الله. در نقلى ديگر آمده است: بك به عنوان يك پسوند، به معناى واحه و وادى‌آمده، مثل «بعل‌بك» كه به معناى وادى بعل است. بدين ترتيب، براساس نامى كه بطلميوس براى مكه گفته است (يعنى «ماكارابا») بايد اين شهر را به نام وادى رب بشناسيم. برخى هم «مَكرابا» را از كلمه عربى مقرب گرفته‌اند،