55كسى‌كه‌بيمار است‌وبه‌درمانگاه و پزشك مراجعه مى‌كند، اگر دستورالعملهاى طبيب رامراعات كندوازآنچه بايد پرهيز كند وبه‌آنچه بايدعمل‌كند، نتيجه‌اش بهبودى از مرض است.

اگر بهبود نيافت، يا به دستورها دقيقاً عمل نكرده است، يا نسخه كامل و درست نبوده است.

حج، درمانگاه بيماريهاى اخلاقى و روحى است.

حضور در خانۀ خدايى است كه ولى نعمت انسان است و براى تقويت روح عبوديّت و بندگى و انس بيشتر با خدا و معنويات، افراد مستطيع را به ضيافت حج فراخوانده است.

آنكه زحمت سفر را بر خودهموار مى‌كند، پو ل خرج مى‌كند، دورى از خويشاوندان و خانه و زندگى را مى‌پذيرد و براى پاك شدن، توبه كردن، عبد شدن و چشيدن طعم شيرين اطاعت و بندگى به حج مى‌آيد، على‌القاعده بايد حالات روحى و رفتار اجتماعى و عملكرد او تفاوت كند و از تخلّفات و گناهان توبه نمايد. اگر چنين كرد و اگر موفق به تغيير در رفتار و اعمال شد، معلوم مى‌شود كه اين برنامه‌هاى تزكيه و تهذيب در او اثر داشته و روحش از آلودگيها پاك و درمان شده است، و گرنه، رنج سفر كشيده و مال از كف داده و به بهبودى هم نرسيده است.

فلسفۀ حج، اطاعت از فرمان است. معصيت، نافرمانى است. اگر كسى توانست به بركت اين سفر از گناهان دست بشويد و توبه كند، حجّ او قبول است.