186رفته در اين سفرنامهها قابل توجه است. نيز يك جنبه مهم ديگر اين سفرنامهها اينست كه وضعيت حجگزارى ايرانيان در آن دوره را نشان مىدهند.
دو سفرنامه حج، تهران، نشر مشعر، چاپ 1، .، 144ص، رقعى.
شابك: 5 - 159 - 540 - 964 - 978
گزارش و معرفى دو سفرنامه حج است. نخست «سفرنامه مرجانى» آمده كه سفرنامه ابوالقاسم مرجانى آئين كلائى كه يك روحانى از اهالى طالقان است. تاريخ سفر وى از رمضان سال 1331 قمرى آغاز شده و تا محرم سال 1332 ادامه يافته است. سفرنامه دوم كه با عنوان "تفصيل سفر مكه معظمه" آمده نوشته ميرزا محمود خان مدير الدوله وزير لشكر برادر ميرزا احمد خان مشير السلطنه است. كه فرد اخير از رجال مشهور دولت قاجارى، وزير داخله، عدليه و ماليه بود . اين سفر در شعبان 1321 قمرى آغاز شده و تا صفر 1322 به طول انجاميده است .
سفرنامه مكه (سال 1299ق) به ضميمه سفرنامه منظوم مكه(حوالى1260ق)، قم، دليل ما، چاپ 1، 1384، 128ص، وزيرى.
شابك: 7 - 176 - 397 - 964
گزارش و معرفى دو سفرنامه تاريخى از حج است كه اولى از نويسندهاى ناشناخته است كه درسال1260 قمرى نوشته شده است. به اعتقاد گردآورنده نثر بسيار عاميانهاى دارد و داراى غلطهاى نوشتارى فراوان است. ارزش اين سفرنامه اطلاعات جغرافياى و فرهنگى مسير مسافر و اطلاعاتى است كه از اوضاع حرمين شريفين در آن عصر به دست مىدهد. سفرنامه دوم از ميرزا جلاير است كه به صورت منظوم سامان يافته است. سرانيو از درباريان است و گزارش را براى محمدشاه قاجار در 1299 قمرى نوشته است. نويسنده از نظم كلى سخن مىگويد و از اينكه كسى در حق كسى ستم نمىكند و در پايان شرحى درباره وضعيت عتبات و