نيابت در حج

1) . آيت الله تبريزى: نايب بايد بالغ باشد، پس حج بچۀ نابالغ به جاى ديگرى كفايت نمى‌كند، البته در حجۀ‌الاسلام و حج‌هاى واجب ديگر، هر چند آن بچه مميّز باشد كه خوب و بد را تشخيص دهد. بلى بعيد نيست كه نيابت وى در حج مستحبى با اذن ولىّ صحيح باشد. آيت الله سيستانى: بلوغ شرط است و بنابر احتياط بچه مميّز نمى‌تواند نايب شود، مگر در حج مندوب به اذن ولىّ. آيت الله خويى: در حج واجب بلوغ نايب شرط است ولى در حج مستحبى بعيد نيست كه نيابت غير بالغ با اذن ولىّ صحيح باشد. (مناسك، مسأله 103) آيت الله بهجت: نيابت طفل غير مميز صحيح نيست، و اگر بچه مميز باشد و قائل به مشروعيت عبادت صبّى مميز باشيم، خالى از رجحان نيست كه نيابت وى صحيح باشد. (كتاب حج، ص 39) آيت الله مكارم: بلكه بنابر اقوى در حج واجب.

2) . آيت الله فاضل: اين شرط در استنابه معتبر است نه در اصل نيابت. آيت الله خويى، آيت الله تبريزى: و اگر نايب ثقه باشد اخبار او كافيست. آيت الله سيستانى: اگر خبر داد كه از طرف او انجام داده و از خبرش وثوق و اطمينان حاصل نشد در اين صورت اكتفا به خبر دادن او اشكال دارد. (مناسك، مسأله 104)

3) . آيت الله خامنه‌اى: از اينجا تا آخر اين فرع را متعرض نشده‌اند.

4) . آيت الله بهجت: وقتى ذمۀ منوب عنه فارغ و برىء مى‌شود كه يقين حاصل شود كه نايب عمل او را به طور صحيح به‌جا آورده يا آن‌كه اماره معتبره باشد بر به‌جا آوردن. (مناسك، مسأله 101)

5) . آيت الله مكارم: احتياط واجب عدم استنابه در اين دو مورد است.

6) . آيت الله سيستانى، آيت الله بهجت (با اختلاف تعابير): مگر در صورتى كه جاهل به وجوب باشد يعنى نداند كه حج بر خودش واجب است يا مى‌دانسته ولى غافل است و فراموش كرده، كه در اين دو صورت نيابت وى عيبى ندارد. و اين شرط شرط صحت اجاره است نه شرط صحت حج نايب. آيت الله بهجت: اضافه مى‌فرمايد: پس هرگاه در حالى كه حج بر خودش واجب بوده و از قبل ديگرى و به نيابت او حج نمايد اظهر آن است كه حج او صحيح است و ذمۀ منوب عنه برىء شده است ولى نايب اجرتى را كه قرار داده شده مستحق نخواهد شد بلكه مستحقّ اجرۀ‌المثل خواهد بود. (اجرۀ‌المثل يعنى نرخ متعارف)، (مناسك، ص 37، مسأله 100) آيت الله گلپايگانى، آيت الله صافى: در صحت حج غافل و جاهل اشكال است و احوط عدم اكتفاء به حج آن دو است.(مناسك عربى، ص 49، مسأله 1) آيت الله خويى: ذمّه نايب مشغول به حج واجب منجّز نباشد و اين شرط صحت اجاره است. آيت الله تبريزى: ذمّه نايب مشغول به حج واجب نباشد و اين شرط صحت اجاره است، پس اگر غافل از استطاعت بود اجارۀ او صحيح است. آيت الله فاضل: اين شرط معتبر نيست. آيت الله مكارم: اگر ذمه او مشغول باشد نيابت او صحيح است هر چند گناه كرده است.

7) . آيت الله فاضل: نيابت معذور ولو براى حج ندبى حتى اگر تبرعاً و بدون وكالت باشد صحيح نيست بلى مى‌تواند براى خود حج انجام دهد و ثواب آن را اهدا كند. آيت الله گلپايگانى: بنابر احتياط نيابت معذور صحيح نيست. (مناسك عربى، ص 50، مسأله 9) آيت الله خويى: اجاره كردن معذور براى حج جايز نيست بلكه اگر خودش تبرعاً حج نيابى به‌جا آورد اجزاء آن از منوب عنه مشكل است ولى كسانى كه جايز است در شب عيد قبل از طلوع فجر به منى بروند و در شب رمى كنند و يا كسانى كه ناچار به ارتكاب محرّمات احرام هستند نيابتشان مانعى ندارد و آنچه از ايشان راجع به عذر طارى در نايب آمده اينست س- اگر براى نايب در حج پيش‌آمدى شود آيا مى‌تواند نايب بگيرد مثلاً در رمى جمره و يا ذبح و يا غيره ج- بلى مى‌تواند نايب بگيرد استفتائات، ص 275، س 833 و نيز در مناسك مسأله 125 فرموده اگر نايب براى حج تمتع اتفاقاً بخاطر ضيق وقت ناچار شد عدول به حج افراد كند مجزى از منوب عنه است و لذا مى‌توان گفت ايشان نيابت معذور بعذر طارى را مجزى مى‌دانند. آيت الله سيستانى: بنابر احتياط واجب نمى‌شود كسى را كه از پيش عجز او از عمل اختيارى معلوم است اجير كرد، بلكه اكتفا به تبرّع او در نيابت نيز محلّ اشكال است و در مورد عذرهايى كه بعداً عارض مى‌شود حكم نايب همان حكم منوب عنه است كه در بعضى موارد حج صحيح است و گاهى باطل است و استيجار و نيابت كسى كه در انجام بعضى واجبات حج كه ترك عمدى آنها هم موجب بطلان نيست، مانند طواف نساء و بيتوته و رمى روز يازده و دوازده اشكال ندارد. آيت الله بهجت: بنابر احتياط با تمكّن از استيجار غير معذور، نمى‌توان معذور را اجير نمود، بلكه اگر چنين شخصى تبرّعاً به نيابت ديگرى حج نمود اكتفا كردن به عملش مشكل است [بلى اگر در به‌جا آوردن كارهايى كه بر محرم حرام است معذور باشد مثل اين‌كه مضطرّ به تظليل (زير سايه رفتن) باشد اجير گرفتن يا نايب گرفتن چنين شخص عيبى ندارد]. (مناسك، ص 41، مسأله 110) آيت الله مكارم: ولى عذرهايى كه در خود حج پيش مى‌آيد مانعى ندارد. آيت الله تبريزى: نيابت كسى كه از ابتدا مى‌داند از اتيان به حج اختيارى عاجز است در حج واجب اشكال دارد. آيت الله صافى: نيابت كسى كه از اتيان بعض اعمال عمره و حج معذور است اگر ترك عمدى آن عمل از غير معذور موجب بطلان حج يا عمره نباشند به اين‌كه ترك آن عمل يا فقط حرمت تكليفى دارد و يا علاوه بر آن موجب كفاره هم هست ولى ترك آن موجب بطلان عمل عمره يا حج نيست، اشكال ندارد و حتى اگر مى‌داند كه اجير بعضى از اعمالى كه ترك آن موجب بطلان حج و عمره نيست عمداً بدون عذر ترك مى‌كند استيجار او مانعى ندارد و مبرء ذمه منوب عنه مى‌باشد بلى نسبت به استحقاق اجرت اگر موقع عقد اجاره، مستأجر اطّلاع از معذور بدون اجير در امور مذكوره نداشته باشد اجير استحقاق اجرت ندارد ولو اين‌كه عمل او مبرء ذمّه منوب عنه است.