96

غلوّ و غاليان

غلّو در لغت به معناى تجاوز از حد و افراط در كار است ¹ و در قرآن كريم اين لفظ دو بار استعمال شده است: يٰا أَهْلَ الْكِتٰابِ لاٰ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَ لاٰ تَقُولُوا عَلَى اللّٰهِ إِلاَّ الْحَقَّ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللّٰهِ وَ كَلِمَتُهُ أَلْقٰاهٰا إِلىٰ مَرْيَمَ وَ رُوحٌ مِنْهُ فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رُسُلِهِ وَ لاٰ تَقُولُوا ثَلاٰثَةٌ انْتَهُوا خَيْراً لَكُمْ.... ²

و در جاى ديگر خداوند مى‌فرمايد: قُلْ يٰا أَهْلَ الْكِتٰابِ لاٰ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا أَهْوٰاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا. ³

محمد رشيد رضا در تفسير اين آيه مى‌نويسد: غلو افراط و تجاوز از حد و مرز در كارهاست. غلو در دين به معناى تجاوز از حد وحى است به آنچه كه نفس مى‌پسندد; مانند اينكه معتقد شويم پيامبران و صالحان به انسان سود و يا ضرر مى‌رسانند... بدين جهت آنها را به عنوان اله انتخاب و از آنان درخواست كنيم - نه از خدا - و يا اينكه هم از آنان درخواست كنيم، هم از خدا; حال ممكن است بر آنها اطلاق رب و اله شود - چنان كه مسيحيان انجام دادند - يا اطلاق نشود. نمونه ديگر غلو، تشريع عباداتى است كه خداوند