76 در روايت صحيحه از امام رضا - عليه السلام - سوال شده: آيا دو ركعت نماز واجب طواف را پشت مقامى كه الآن هست بخوانم يا جايى كه در عهد رسول خدا (ص) - ص - بوده است؟ امام مى‌فرمايد پشت جايى كه فعلاً مقام هست بخوان.

با توجه به اين روايت در مى‌يابيم كه ائمه(ع) نماز پشت مقام فعلى را امر فرموده اند، چه آنكه اگر مقام چسبيده به بيت هم بوده باشد، نماز در جايگاه كنونى مقام، صدق صلاه «خلف مقام» مى‌نمايد و نماز صحيح است.

پاسخ به اشكال دوم: در مورد مكان مقام ابراهيم(ع) چند ديدگاه وجود دارد كه به تفصيل بدان پرداخته شد و خلاصه آنكه مطابق روايت رسيده از اهل بيت(ع) جايگاه مقام ابراهيم(ع) در زمان ما همان جايگاه مقام در زمان جاهليت است و حضرت رسول(ص) آن را متصل به كعبه نمودند و ليكن خليفه دوم بار ديگر آن را به جايگاه زمان جاهليت (جايگاه كنونى) منتقل نمودند. ¹

توضيح آنكه، جايگاه اصلى مقام ابراهيم(ع) ، همان است كه پيامبر(ص) قرار دادند و آن را متصل به كعبه نمودند و نه جايگاه فعلى كه در واقع جايگاه مقام در زمان جاهليت بوده است.

امام(ع) در اين روايت فرموده‌اند كه «محدوده طواف» بين بيت و مقام (كنونى) ابراهيم(ع) است. در واقع، جايگاه مقام كنونى ابراهيم(ع) يك نشانه‌اى براى طواف‌كنندگان بوده است؛ تا اينكه از مطاف خارج نشوند و نه آنكه مقام «موضوعيت» در حكم داشته باشد.

پس جايگاه اصلى مقام، كنار بيت است و لزومى به تغيير نداشته كه چنين پرسشى طرح شود. آرى، پس از تغيير جايگاه مقام در زمان خليفه دوم، ائمه(ع) فرموده‌اند كه طواف بين بيت و مقام كنونى باشد، اما اگر، مقام در زمان خليفه دوم تغيير نمى‌يافت، حد مطاف همين 13 متر بوده و ائمه(ع) به گونه‌اى ديگر، محدوده طواف را به شيعيان تعليم مى‌دادند.

اما اينكه خليفه دوم به چه انگيزه‌اى، جايگاه مقام ابراهيم(ع) را تغيير داده و دقيقا در حد مطاف قرار داده است؛ را نمى‌دانيم. اما شايد خواسته به گونه‌اى عمل كند كه اين محدوده براى طواف كنندگان