73حقايق مىكند، از اين رو محرم به درياى قلب حكيم متصل است و از ناودان قلب بهره مىبرد. حديث «اخلاص» اين واقعيت را بر ملا مىكند.
«مَنْ أَخْلَصَ للّٰهِِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً ظَهَرَتْ يَنَابِيعَ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ...».
«كسى كه براى خدا چهل روز اخلاص ورزد، چشمههاى حكمت از قلب او بر زبانش جارى مىشود.»
قلب مخلص بر اثر اخلاص باز مىشود و سرچشمههاى حكمت از آن جريان مىيابد. زلال حكمت كه از ناودان قلب سارى و جارى شده، گمگشتگان و تشنگان حقيقت را سيراب مىسازد.
اصحاب سلوك در باب اخلاص نكات و لطايفى گفتهاند: 1 از جمله اينكه اخلاص، صافى نمودن عمل است از هر شوبى. در اخلاص بايد عمل را پاك نمود تا غير خدا در آن نصيبى نداشته باشد. اگر عامل جز از خدا عوض نخواهد، كارى با اخلاص انجام داده است. تا رسوم غيريت و انانيت باقى است شرك و ريا در كار است. ارادت اهل خلوص نقشۀ تجليات محبوب است و در قلب او جز ذات حق، ديگرى راه ندارد. بهشت اهل اخلاص، مقام لقاء است و آنها فقط با ديدار او راضى مىشوند، درد آنها هجران است و فراق و جز با وصال، دردشان درمان نيابد. حكايت نى نامۀ مثنوى، درد فراق يار را فرياد مىزند: بشنو اين نى چون شكايت مىكند
شش) مقام تنزيه
خداوند به پيامبرش فرمود:
«وَ مٰا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ رَمىٰ » ؛ 2«تو تير نينداختى وقتى كه تير انداختى، بلكه خدا بود كه تير انداخت.»