137و در سخنى ديگر كه اهل سنت روايت كرده‌اند، مى‌فرمايد:

اِسْتَشارَةُ الْاَعْدَاءِ مِنْ بَابِ الْخِذٰلٰانِ. ¹

مشورت‌خواهى از دشمن سبب خوارى است.

سكوت

خردمندان در برابر كسانى كه سخن ناروا مى‌گويند، روى برمى‌گردانند و كريمانه از كنارشان مى‌گذرند. برخى افراد سخنانى مى‌گويند كه ارزش پاسخ گفتن ندارد و صرف كردن وقت براى پاسخ دادن به آن، جز اتلاف وقت نتيجه ديگرى ندارد و چه بسا انسان را از كارهاى مهم زندگى نيز بازدارد. بنابراين، پاسخ گفتن به هر سخن، سنجيده نيست، بلكه بايد به كلامى پاسخ داد كه شايسته پاسخ‌گويى باشد. حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد:

رُبَّ كَلاٰمٍ جَوٰابُهُ السُّكوتُ. ²

چه‌بسا سخنى كه پاسخش سكوت است.

و از آنجا كه گفته‌اند جواب ابلهان خاموشى است آن حضرت در سخن ديگر به روايت اهل سنت، نزديك به همين سخن مى‌فرمايد:

اِنَّ مِنَ الْسُّكُوتِ مَا هُوَ ابْلَغُ مِن الجَوَابِ. ³

برخى از سكوت‌ها، از پاسخ‌گويى رساتر است.

مسئوليت‌پذيرى

انسان به بركت تكليف و حس مسئوليت‌پذيرى مى‌تواند نردبان تعالى را بپيمايد. يكى از عرصه‌هاى مسئوليت‌پذيرى جامعه است. تنها در پرتو