324او مناره و به طول ايام منهدم گشت.
صاحب تاريخ مىگويد: در سال هشتصد و شصت و يك تجديد يافت و مجدّد آن چاهها را زينهها ساخت و مىگويد در قبلۀ اين مسجد بزرگ مسجدى است [121 - آ] خُردتر از آن كه بنايش عمرى است و مطرى گفته كه دور نيست كه رسول - صلىاللّٰه عليه وآله وسلم - در آنجا نماز كرده باشند.
مسجد المعرس
اسدى گفته كه در ذوالحليفه دو مسجد است، يكى مسجد بزرگ كه مردم از آنجا محرم مىشوند و ديگر مسجد معرس است كه در ناحيهاى است از مسجد كبير در پايان مصعد بيداء يعنى در زير آن محلى كه از آنجا به صحرا بالا مىشوند و صعود مىنمايند.
بايد دانست كه در آن نواحى غير آن مسجدى كه مذكور شد كه در قبلۀ مسجد بزرگ است، مسجد ديگر نيست و ميان اين دو مسجد يك تيرانداز 1 راه باشد و اين مسجد را سيل خراب ساخته.
از ابن عمر مروى شده كه رسول - صلىاللّٰه عليه وآله وسلم - در وقت توجّه به حج يا عمره در ذوالحليفه در تحت سمره كه مسجد بزرگ در موضع اوست نزول مىفرمود و در حين رُجوع چون از بطن وادى ظاهر مىشد شتر را بر كنار شرقى وادى در ريگ مىخوابانيد و آنجا خواب مىكرد تا آنكه صُبح مىدميد و در آخر اين حديث است كه آن موضع را سيل خراب كرده و ايضاً در صحيح است كه رسول - صلىاللّٰه عليه وآله وسلم - بيرون مىشد از راه شجره و درمىآيد از راه معرس و هرگاه كه رُجوع مىنمود در ذوالحليفه نماز مىكرد در بطن الوادى و شب در آنجا مىبود تا صباح و آن سرور - صلىاللّٰه عليه وآله وسلم - در همان موضع خواب ديد كه گفتند كه تو در بطحاى مكّۀ 2 مباركى.
مسجد شرف الروحاء
در صحيح بخارى است كه پيغامبر - صلىاللّٰه عليه وآله وسلم - نماز كرد در جاى مسجد