262بردار تا آنكه اين مسجد را اساس نهادند و جبرئيل - عليه‌السلام - كعبه را مى‌نمود و گفته‌اند كه مسجد قبا اقوم مساجد است از حيثيّت قبله.

صاحب تاريخ مى‌گويد: شايد كه اين بنا غير بناى اول باشد چه مقرر است كه تحويل قبله بعد از يك سال و چيزى است، اختلاف است در آنكه مراد به قول تعالى:

«لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ ¹ »

مسجد قباست مراد. يا مسجد اعظم نبوى و جمهور برآنند كه مراد مسجد قباست.

ابو داوود به اسناد صحيح از ابو هريره روايت كرده از رسول - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - كه «فِيهِ رِجٰالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا ²» در شأن اهل قبا نازل شده. در فصل سوم باب دوم بحث يافته كه نزول اين آيت كريمه منافى آن نيست كه مراد مسجد مدينه باشد و وجه جمع ميان احاديثى كه به حسب ظاهر متعارض‌اند نيز مذكور شده.

يحيى به سندى كه بد نيست از على بن ابى طالب - عليه‌السلام - روايت كرده كه رسول - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - فرمود كه مسجدى كه مؤسس شده از اول روز به تقوى مسجد قباست و حق - سبحانه - فرمود كه:

«فِيهِ رِجٰالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللّٰهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ ³ ».

در صحيحين است از ابن عمر [96 - آ] كه رسول - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - زيارت مى‌كرد قبا را و مى‌آمد به قبا سوار و پياده يعنى گاهى چنان و گاهى چنين، در روايتى از صحيحين آنكه دو ركعت نماز مى‌كرد در آنجا.

در بُخارى و نسائى است كه رسول - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - مى‌آمد به مسجد قبا در هر روز شنبه سوار يا پياده و عبداللّٰه بن عمر اين سنت را به جاى مى‌آورد.

در روايتى آنكه در هر روز دوشنبه به قبا مى‌آمد و از ابن منكدر مروى است مرسلاً كه رسول - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - در صباح هفدهم ماه رمضان به قبا مى‌آمد و بر سبيل اتصال. نيز مروى شده از ابن منكدر؛ و مروى شده كه عمر در روز دوشنبه و روز پنجشنبه به قبا مى‌آمد، روزى آمد و هيچ كس از اهل قبا را در آنجا نيافت، پس فرمود به خدايى كه نفس من به يد اوست به تحقيق كه ديدم رسول را - صلى‌اللّٰه عليه وآله وسلم - و ابوبكر را در ميان جماعت اصحاب كه نقل مى‌كرديم سنگهاى اين مسجد را بر شكمهاى