205سنگ بنا كرده ميان [70 - ب] آن را با عمودهاى آهنين و رصاص حشو كردند و جميع ديوارهاى مسجد را از درون به رُخام و فسيفساء 1ها و طلا مزخرف ساختند و سرهاى ستونها را و ابواب را به طلّا مُذهب و منقّش 2 كردند و گفتهاند كه عمر بن عبدالعزيز اول كسى است كه احداث محراب و شُرفات كرد و طنف 3 مسجد و ميازيب 4 آن را از رصاص ساخت و چهار مناره در چهار زاويۀ مسجد بنا كرد هر يكى شصت گز يا چيزى كمتر و در خبرى آنكه دو منارۀ شاميه پست 5 تراز آن دوى ديگر بود و سليمان بن عبدالملك منارهاى كه در بابالسلام بود و مشرف بود بردار مروان و در زمان اذان سايۀ مؤدن بر وى افتادى.
امر كرد كه آن را هدم كردند و بعد از آن لايزال مسجد بر سه مناره مشتمل بود تا زمان محمد بن قلاوون 6 و در زمان او به امر او در سنۀ سته و سبعمائه، آن مناره تجديد يافت و آن اطول منارهها بود. طولش نود و پنج گز ليكن منارۀ مقابل او معروف به رئيسيّه در عمارت آخر صد و بيست گز شد به امر قايتباى در سنۀ اثنين و ثمانين و ثمانمانۀ و در تاريخ عمارت وليد روايتى آنكه در سال نود و يك، عمر بن عبدالعزيز ديوار مسجد قديم را هدم نمود و در روايتى آنكه در هشتاد و هشت مُتولى عمارت شد و در روايتى آنكه در سنۀ ثمانيه و ثمانين ابتداى عمارت كرد و در سنۀ احدى و تسعين از آن فارع شد.
اما منع صلات جنازه در مسجد، مروى شده است كه حارسان عمر بن عبدالعزيز مردمى را كه در مسجد، نماز جنازه مىكردند از مسجد مىراندند و ابن نجار نيز قصۀ حارسان عمر بن عبدالعزيز را ذكر كرده و گفته كه اين سنت تا زمان ما جارى است مگر در حق علويان و كسى كه اراده كند از امرا و اعيان كه در مسجد جنازۀ او را نماز كنند و جنازۀ باقى مردم را در خلف حايط شرقى مسجد نماز مىكنند.
صاحب تاريخ مىگويد: در زمان ما بر جنازه در مسجد نماز [71 - آ] مىكنند و تخصيص مىكنند جنايز 7 اعيان را به روضۀ شريفه مگر جنايز شيعۀ غير اشراف ايشان كه از ادخال مسجد شريف ممنوع است.