100در روى كوه، قراول ¹ و مشعل دوّارى ² قرار داده است، براى دلالت گمراهانى [گمشدگانى] كه شب به آنجا مى‌رسند.

«مخا - شهرى است از يمن» جزو امامت «صنعا»، واقع در كنار «خليج عربستان» كه «بحر احمر» نيز گويندش، فاصلۀ جنوب غربى‌اش از «صنعا» 46 فرسنگ است. طول غربى‌اش از «طهران» قريب 9 درجه، و عرض شمالى‌اش 13 درجه، و جمعيّتش پنج هزار نفر، بندرگاه معمورى است و از دور خيلى خوش منظر است ولى درونش بر خلاف، مكره طبع است و بد نما، بادهاى سوزان دارد و حرارت بى‌اندازه. اطرافش ريگ زار است و چول، قهوه مشهورى دارد كه از دره‌هاى اطرافش به عمل مى‌آيد. و حاصل آن جا كه علاوه بر قهوه به خارج حمل مى‌شود «صمغ» ³ و «مَصْطَّكى» ⁴ و «كندر» و پوست و تجارت معتبرى دارد.

جدّه

«جدّه»، شهر و بندر معمورى است از «حجاز»، واقع در كنار «بحر احمر»، به فاصلۀ دوازده فرسنگ در مغرب «مكّه معظّمه». جمعيّتش قريب ده هزار نفر مى‌شود. كشتى تا نيم‌فرسنگ فاصله لنگر مى‌اندازد. قونسول ⁵ نشين‌چنددولت است؛ ازجمله «دولت ايران» در آنجا كار پردازخانۀ معتبرى دارد و عمارت آن جا تمام، از سنگ متخلخل ⁶ تراشيده است و تا سه - چهار طبقه مرتفع مى‌شود. كوچه‌هايش بالنسبه عريض است و مستقيم.

بازارهاى وسيع و عريض و معتبرى دارد؛ از اجناس «فرنگستان» و «هندوستان».

هوايش بسيار گرم است و هميشه شبنم دارد، مثل «بوشهر» و «مكّه» و «مدينه» و عموم بنادر دريا، نمى‌توان در هوا خوابيد. و در خارج دروازۀ شمالى، به فاصلۀ قليل، قبر طويل