187بايد يك شتر جريمه دهند. واژهى «عرفات» از «معرفت» به معناى محلّ شناخت است. در آنجا آدم وحوا عليهما السلام يكديگر را شناختند و به گناه خود اعتراف كردند. به فرموده امام صادق و امام باقر عليهما السلام جبرئيل در اين مكان به حضرت ابراهيم گفت:
وظايف خود را بشناس و فراگير. 1
در حديث مىخوانيم: حضرت مهدى عليه السلام هر سال در عرفات حضور دارند. زمين عرفات خاطراتى از نالهها و اشكهاى اولياى خدا دارد.
در روايات مىخوانيم: غروب عرفه، خداوند تمام گناهان زائران خانه خود را مىبخشد. وبراى روز عرفه دعاهاى خاصّى از امام حسين و امام سجاد عليهما السلام نقل شده است. 2 از نشانههاى جامعيّت اسلام آن است كه در كنار اعمال عبادى حج، به زندگى مادّى و كسب معاش نيز توجّه دارد.
همانگونه كه در سوره جمعه در كنار دستور به شركت در نماز جمعه، مىفرمايد: بعد از پايان نماز به سراغ كسب معاش برويد. 3 آرى، حج در عين عبادت، اقتصاد است.
امام صادق عليه السلام فرمودند: يكى از آثار حج، تشكيل يك اجتماع بزرگ از مسلمانان نقاط مختلف جهان و نقل و انتقال انواع تجربيات مىباشد و زمينهى انجام مبادلات تجارى و اقتصادى است. 4پيامها:
1- مبارزه با تحجّر از برنامههاى قرآن است. گروهى فكر مىكردند دين امرى يك بُعدى و حج يك عبادت خشك است، اسلام اين تفكّر را ردّ مىكند.