124

ادب در گفتگو

اكنون كه اين آيه از آداب گفت و گو با رسول‌اللّٰه سخن مى‌گويد، ما نيز كمى درباره‌ى دستوراتى كه اسلام براى سخن گفتن دارد، اشاره كنيم:

1- گفتار بايد همراه با كردار باشد وگرنه قابل سرزنش است.

«لِمَ تَقُولُونَ مٰا لاٰ تَفْعَلُونَ » ¹

2- گفتار بايد همراه باتحقيق باشد. (هدهد به سليمان عليه السلام گفت: خبرى قطعى و تحقيق شده آورده‌ام) «بِنَبَإٍ يَقِينٍ » ²

3- گفتار بايستى دل پسند باشد. «اَلطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ » ³

4- گفتار بايد رسا و شفّاف باشد. «قَوْلاً بَلِيغاً» ⁴

5 - گفتار بايد نرم باشد. «قَوْلاً لَيِّناً» ⁵

6- گفتار بايد بزرگوارانه باشد. «قَوْلاً كَرِيماً» ⁶

7- گفتار بايد قابل عمل باشد. «قَوْلاً مَيْسُوراً» ⁷

8 - با همه اقشار خوب سخن بگوييم، نه تنها با افراد و گروه‌هاى خاص. «قُولُوا لِلنّٰاسِ حُسْناً» ⁸

9- در گفتار بهترين مطلب و شيوه را انتخاب كنيم. «يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » ⁹

10- در گفتار هيچ گونه لغو و باطلى در كار نباشد. «اِجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ» ¹⁰ و «عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ » ¹¹

نمونه‌ها

چون اين آيه از افراد با ادبى كه نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله صداى خود را پايين آورده‌اند ستايش كرده و براى آنان مغفرت و