143
(7) حج سازندۀ جامعه و تاريخ موحّدان
مىدانيم انسان همواره در جستجوى هويت است و به يك هويت مستقل اصيل و ماندگار نياز دارد اما بسيار مىشود اين گمشده را در لابلاى نژاد و تبار، ابنيه و آثار و اساطير و شاهنامهها و تاريخ تمدنهاى كهن مىجويد و يا به سراغ استخوانهاى پوسيدۀ نياكان و سران قبائل و شاهان و قهرمانان مىرود و به ريسمان اوهام دگرى چنگ مىزند. در انديشۀ الهى هيچيك از اينها ملاك هويت نيست. اصولى ملاك هويت است كه زنده و جاويد باشد و با تحوّل زمان فرسوده نگردد و گَرد و غبار تاريخ آن را بىرنگ نسازد و آن ايمان به مبدأ هستى و تكيه بر كرامت انسانى است و اين اصل در حج به وضوح مشاهده مىشود؛ اصلى كه پيشينۀ تاريخى آن به هبوط آدم باز مىگردد و با قيام ابراهيم خليل احيا مىشود و از آن پس در سيره و سنّت انبيا تا شرع جاودانه محمد صلى الله عليه و آله استمرار مىيابد و حج نماد اين جاودانگى است. چنانكه از روايات برمىآيد: آدم نخستين كسى بود از آدميان كه طواف كعبه نمود و به عرفات و منا رفت. او و همسرش حوّا در عرفات به خطاى خود اعتراف كردند و در مشعر حضور يافتند و توبهشان