203خداوند متعال،به اعتبار اينكه بشر از آوردن مثل آن عاجز است،و بعضى ديگرش كه احكام و تكاليف الهيه را بيان مى‌كند،آيات اويند،بدان جهت كه در انسان‌ها ايجاد تقوا نموده و آنان را به خدا نزديك مى‌كند و نيز موجودات خارجى آيت اويند؛چرا كه از وجود صانع خود حكايت مى‌كنند،انبيا و اولياى خداوند،آيات او هستند؛چون هم با زبان و هم با عمل خود،بشر را به سوى خدا دعوت مى‌كنند و نيز چيزهاى ديگر. ¹بنا بر اين،مفهوم آيه،شدت و ضعف دارد؛بعضى از آيات در آيت بودنشان اثر بيشتر وبعضى ديگر اثر كمترى دارند؛همچنان كه از آيۀ شريفه:

«لَقَدْ رَأىٰ مِنْ آيٰاتِ رَبِّهِ الْكُبْرىٰ» ²

به راستى كه او [در آن‌جا برخى] از آيات بزرگ پروردگارش را بديد.

همچنين بعضى آيات در جهات مختلفى نشانه و آيت خداى متعال هستند؛ولى برخى ديگر از آيات در آيت بودن تنها يك بعد دارند؛يعنى از يك جهت نمايشگر و يادآورنده صانع هستند.

نسخ آيت نيز دو گونه است:1.نسخ آيت به همان يك جهتى كه دارد [مثل اينكه به كلى آن را نابود كند].2.آيتى را كه از چند جهت آيت است،از يك جهت نسخ كند،و جهات ديگرش را به آيت بودن باقى گذارد؛مانند آيات قرآنى كه هم از نظر بلاغت، آيت و معجزه است و هم از نظر حكم؛حال اگر از جهت حكمى نسخ شود،جهات ديگرش باقى است.

ب) آيۀ شريفه:

«قَدْ نَرىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمٰاءِ...» ³[ ما به هر سو] گردانيدن رويت در آسمان را نيك مى‌بينيم،پس [باش تا] تو را به قبله‌اى كه بدان خشنود شوى برگردانيم.

از اين آيه بر مى‌آيد كه رسول اكرم صلى الله عليه و آله پيش از نازل شدن حكم تغيير قبله صورت