184ظاهرى و لباسهاى رنگارنگ و زر و زيور بيرون مىبرد و با تحريم لذايذ و پرداختن به خودسازى كه از وظايف شخص«مُحرِم»است،او را در عالمى از نور و روحانيت و صفا فرو مىبرد.
مراسم«حج»خاطرات ابراهيم بت شكن و اسماعيل ذبيحاللّٰه و مادرش هاجر را زنده مىكند و يادآور مجاهدتها و ايثارگرىهاى آنهاست.چنانكه در سورۀ حج، آيه 30،به برخى از برنامههاى اخلاقى و عقيدتى آن اشاره شده است.
2.بعد سياسى حج:حج،عامل مؤثرى براى وحدت صفوف مسلمانان و مبارزه با تعصبات ملى و نژادى و زمينهاى براى آگاهى آنان از اخبار سياسى كشورها و مناطق اسلامى است.از اين رو در روايت است كه حج تقويت دين است و اين جز در سايه وحدت مسلمانان و اطلاع و آگاهى آنان از همديگر تحقق نمىيابد. 13.بعد فرهنگى حج:ارتباط قشرهاى مختلف مسلمانان در ايام حج مىتواند از مؤثرترين عوامل مبادلۀ فرهنگى و انتقال فكرها باشد.حج،كنگره عظيم فرهنگى است كه انديشمندان جهان اسلام در ايامى كه در مكه هستند،گرد هم مىآيند و افكار و ابتكارات خود را به ديگران عرضه مىكنند.علاوه بر اين شناخت آثار رسول خدا صلى الله عليه و آله،تأثير فراوانى در فرهنگ جامعه اسلامى دارد كه از بركات حج است چنان كه در روايت به اين مطلب اشاره شده و امام عليه السلام فرمود: «و لِتَعرفَ آثارَ رسول اللّٰه.» 2
4.بعد اقتصادى حج:بر اساس برخى روايات استفاده از كنگره عظيم حج براى تقويت پايههاى اقتصادى كشورهاى اسلامى،يكى از فلسفههاى آن را تشكيل مىدهد. 3در روايت آمده است يكى از فوائد حج اين است كه: «لِيَتَرَ بَّحَ كُلُّ قومٍ من التجارات» يعنى خداوند گرد آمدن در حج را قرار داد تا مسلمانان يكديگر را بشناسند و هر كدام كالاى تجارى را از شهرى به شهرى مىبرند تا از اين رهگذر عدهاى منتفع مىشوند. 4