86و آمدهاى بسيارى انجام شد، سهيل بن عمرو چندين بار به مكه رفت و از سران قريش كسب تكليف كرد. رسول خدا(ص) پس از قرارداد صلح برخاست و قربانى نمود و سپس سر تراشيد و از احرام بيرون آمد. كاروان اسلام در حالى كه هالهاى از غم و اندوه بر آن سايه افكنده بود به سوى مدينه حركت كرد. در بين راه مدينه ناگهان سوره فتح نازل شد. جبرئيل به مناسبت اين فتح و پيروزى به رسول خدا(ص) تبريك گفت، مسلمانان نيز تبريك گفتند. عظيمترين دستاورد صلح مذكور اين بود كه در مدت كمتر از دو سال از اين قرارداد، بر اثر رفت و آمدهاى مسلمانان به مكه و گفتگو با يكديگر و روشن شدن جوانب اسلام عده بسيار زيادى اسلام آوردند.
خود آزمايى
1. غزوات و سرايايى را كه در فاصله بين جنگ خندق تا صلح حديبيه رخ داد نام ببريد.
2. غابه نام ديگر كدام غزوه است؟
3. ماجراى سريه زيد به عيص چيست؟
5. جنگ بنى مصطلق را توضيح دهيد.
6. نزاع مهاجرين و انصار بر سر چه بود؟ عاقبت اين نزاع به كجا انجاميد؟
7. منظور از «فتح المبين» چيست؟
8. سوره فتح ناظر به چه پيمانى است؟
9. صلح حديبيه را ارزيابى كنيد.