134قلبى كه خدا را ناظر اعمال خويش نبيند و به اعمال و رفتار خود توجه نداشته باشد، به اعضا و جوارحش فرمانهايى مىدهد كه پذيرش آنها موجب بزهكارى و ناهنجارى مىشود. رسول الله(ص) در اينباره چنين سفارش فرمودند:
في الاِنسانِ مُضغَهٌ إذا هِي سَلِمَت و صَحَّت سَلِمَ بِها سائرُ الجَسَدِ فَإذا سَقِمَت سَقِمَ لَها سائرُ الجَسَدِ و فَسَدَ و هِي القَلبُ. 1
در بدن انسان، پارهاى گوشت است؛ زمانى كه سالم و صحيح باشد، بقيه جسم نيز سالم است و اگر بيمار باشد، از بيمارىاش بقيه جسد نيز بيمار مىشود و آن، قلب است.
از اين رو، مراقبت از قلب و زدودن غفلت از آن، بسيار مهم است و سفارشهايى براى نرم كردن قلبها و حيات آنها نيز وجود دارد. بدترين بيمارى، بيمارى قلب است؛ چنانكه امام زين العابدين(ع) مىفرمايد: «
أماتَ قَلبي عَظيمُ جِنايَتي » 2؛ «بزرگى گناه هم، دل مرا ميرانده است».
هنگامى كه دل آدمى، جولانگاه هوا و هوس شد، انگيزهاى براى كار خير ندارد. از اين رو، نخست بايد آن را زنده كرد و از سياهىها وارهانيد. قلب را نبايد به درندهخويى، شكمپرستى، شهوترانى، تجاوز از حقوق