55ساختمان اصلى حائر مقدس، در اواخر قرن اوّل و اوائل قرن دوّم هجرى، پىريزى شده بود. بنابر آنچه گذشت، تعيين حدود حائر در هر صورت، به روزگار نخستين ساختمانى كه پيرامون قبر شريف و براى اوّلين بار ساخته شد و برابر مساحتى كه در روايات از امام صادق(ع) نقل شده است، باز مىگردد.
علاوه بر همۀ اينها، حائر بدانگونه كه اهل لغت گفتهاند و ابن ادريس در آخرين بررسى خود معرفى كرده كه عبارت است از «مكان محصور و نفوذناپذيرى كه آب، در آن سرگردان مىشود و پيرامون خود مىچرخد» يك اصطلاح فنّى معمارى، براى آن دوران به شمار مىرود؛ نه كمتر و نه بيشتر، و اين اصطلاح، صفت و خصوصيّت هر ساختمانى است كه بر فضايى احاطه داشته، آب درون آن، راهى به بيرون پيدا نكند و قهراً سرگردان شود و پيرامون خود بچرخد.
3. حرم، حدود و اندازه آن
تفاوت محدوده حرم و حائر، نزد راويان اخبار و احاديث، ظاهراً از اينجا پديد آمده است كه حرم - همانگونه كه از نامش پيداست - منطقهاى است كه به خاطر قداستش، امنيّت دارد و مورد احترام مىباشد. چنانكه از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: «حريم قبر امام حسين(ع)، يك فرسخ در يك فرسخ از چهار طرف قبر مىباشد» يا «حريم قبر امام حسين(ع)، پنج فرسخ از چهار طرف قبراست»، ولى اين منطقۀ گسترده در هر حال، بيرون از دايره شمول احكام حائر قرار دارد.
به بيان ديگر، حرم در اصل عبارت از زمينهايى است كه متراژ آن به چهار ميل در چهار ميل مىرسد و امام حسين(ع) هنگام ورود به كربلا، اين زمينها را از صاحبان آنها كه ساكن غاضرّيه و نينوا بودهاند، به مبلغ شصتهزار درهم خريدارى نمود و به آنان بخشيد به شرط اينكه زائران حضرت را به قبر شريفش راهنمايى و