104قدر الهى بود؟ امير مؤمنان پاسخ داد: آرى. آنگاه شيخ گفت: پس اجر زحمات ما به حساب خداست و براى ما اجرى نيست. حضرت فرمود:
اى شيخ! عجله نكن، گمان كردى قضا و قدر امرى حتمى و ضرورى است و انسان را در افعالش اختيارى نيست؟ اگر چنين باشد پس ثواب و عقاب باطل است. 1
از سوى ديگر، مىبينيم برخى از امراى بنىاميه به ويژه معاويه جبرگرايى را تبليغ مىكنند تا به مردم بقبولانند كه حكومت غاصبانۀ آنان بر مبناى مشيت و قضاى حتمى الهى بوده است. 2
در مقابل حسن بصرى در نامهاى به عبدالملك مروان جبرگرايى را نفى مىكند و