229آنها مؤمن نخواهند بود، مگر اينكه در اختلافات خود، تو را به داورى طلبند؛ و سپس، از حكمىكه كردهاى در دلهايشان احساس ناراحتى نكنند؛ و كاملاً تسليم باشند.
نه اينكه در مكّه و مدينه، سخت مشغول عبادت و نماز و دعا و تلاوت قرآن باشيم، امّا هنوز به شهر و ديارمان نرسيده، همانكسى باشيم كه سابقاً بوديم بدون هيچ تغيير محسوس و قابل ملاحظهاى! اگر اين باشد، سفر با آنهمه عظمت در ما تأثير چندانى نداشته و يقين داشته باشيم كه وضعيّت چندان مناسبى نداريم و بايد فكر اساسىترى به حال خود نماييم!
طواف وداع، يعنى اين!
بلى، با توّجه به اين نكته، در روايات اهلبيت: داريم كه در وقت وداع از مكّه و كعبه، از خداى سبحان بخواهيد كه اين سفر را سفر آخر شما قرار ندهد و إنشاءالله بارها و بارها به اين سفر معنوى و روح افزا مشرّف شويد و تا جان در بدن داريد در راه وصول به اعلى درجۀ انسانيّت و اخلاص قدم برداريد.
و سرانجام وقت جدايى فرا رسيد، آخرين ساعات حضور ما در مكّه و اينجا مسجدالحرام و طواف وداع،