78بنيادين در دستگاه خلافت، باز هم بسيارى از ارباب قدرت و سياست به راه گذشتگان رفتند و در راستاى اصلاح وضعيت موجود هيچ گامى برنداشتند. گويى اينان نيز منافع خود را در گرو اختلاف امّت مىيافتهاند و با به راه انداختن نزاعهاى بعضاً خونينِ مذهبى اهداف مشابهى را دنبال مىكردهاند. در اين راستا مىتوان به تقابل تاريخى دولت صفوى از يك سو و دولت عثمانى از سوى ديگر اشاره كرد.
متأسّفانه اين روند تاريخى را سرِ ايستادن نيست و اكنون شاهد آنيم كه افزون بر زورمندان شرق و غرب كه اساساً با اسلام و نوع نگرش آن مشكل دارند، برخى از