76بيشترين و ژرفترين تأثير را در پيدايش انحراف و ظهور برداشتهاى جاهلانه از دين و گسترش دستهبندىها و نزاعهاى مذهبى در ميان مسلمين داشتهاند.
پس از بنى اميه بنى عباس نيز به اين راه ناهموار ادامه دادند و با سياستهايى نه چندان متفاوت، شكافهاى موجود ميان مذاهب اسلامى را افزودند و به ويژه با جانبدارىهاى سياسى و يكسويه از برخى مذاهب اسلامى و مبارزه با مذاهب ديگر پيوند امّت را بيش از پيش گسستند.
نمونۀ برجستۀ اين سياست نامبارك، حمايت همه جانبه از مذهب معتزله در برابر مذهب اهل حديث تا پيش از متوكّل عبّاسى، و سپس تغيير موضع