87البته در وضعيت كنونى، كه تاريخ حركت كاروانها با برنامهريزى و هماهنگى هواپيمايى مشخص مىگردد و تغيير آن غيرممكن است، نبايد انتظار داشت كه كاروان حركت خود را به تأخير اندازد. بنابراين زنان معذور طبق وظيفهاى كه دارند با نظر روحانى گروه بايد وظايف خود را كه بعضاً به نيابت نياز دارد، انجام دهند و اين كفايت مىكند.
خضوع و تواضع
يكى از حكمتهاى عميق حج، پرورش روح عبوديت و بندگى و تواضع و تذلّل در پيشگاه خدا و مبارزه با خودبينى، عجب، غرور و روحيۀ استكبارى است. چنانكه ملاحظه مىكنيم لباس سادۀ احرام و ترك زينت و زيور و زىّ تعين، ژوليدگى و خاكسارى، و در مشاعر و مواقف و مطاف و سعى، همپاى خلق حركت كردن، همه براى پرورش روح تواضع و تذلّل و خضوع و خشوع و نفى كبر و غرور، و تشخص و تعين و خودبينى و فرو ريختن مرزهاى طبقاتى است.
از اميرالمومنين عليه السلام پرسيدند: چرا مكه را «بكه» گويند؟ فرمود: بدان جهت كه گردنكشان و تبهكاران را درهم كوبيده است؛
«لأنّها بكّت رقاب الجبّارين والمذنبين» 1
آرى، در اين ميعادگاه بزرگ توحيد و وحدت، قدرتمداران روزگار بايد به ذلّت افتند تا عزّت بندگىِ خدا را بچشند و تفاخر و تكاثر و غرور و ترف را زير پا گذارند.
فاكهى در اخبار مكه آورده كه: اسكندر ذوالقرنين پياده به حج آمد و