157اينگونه نباشند و گرنه از حج تنها سياحتى باقى مىماند و بس كه جاى ديگر نيز ميسر بود.
بارى، حج نورانيت خاص دارد و اين نورانيت را زائر، بايد حفظ كند.
امام صادق عليه السلام مىفرمايد:
«الحاج لايزال عليه نور الحج ما لم يذنب» 1
«حجگزار همواره نوانيت حج را با خود دارد، مادامى كه مرتكب گناه نشود.»
آرى گناه نور ايمان را تحت الشعاع قرار مىدهد و ظلمات ماديت را بر قلب سايه افكن مىسازد.
بازگشت به وطن
از جمله آداب حج، مربوط به بازگشت مسافر است. همچنانكه پسنديده است، زائر قبل از عزيمت خود به ديگران اعلام كند و با آنان توديع نمايد، در بازگشت نيز حقّ زائر است كه ديگران به ديدن او بشتابند.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىفرمايد:
«حقّ المسلم على المسلم اذا أراد سَفَراً أنْ يُعلم اخوانه و حقّ على اخوانِهِ اذٰا قدم أن يأتوه» 2
«حق مسلمان برگردن مسلمان اين است كه هر گاه قصد سفر دارد،